Gmina Gąsawa położona jest w mezoregionie Pojezierza Gnieźnieńskiego, a krajobraz jest wynikiem działalności lodowca. Typowa wysoczyzna morenowa od dennej, poprzez falistą do pagórkowatej, przecięta jest płatem sandru, porośniętego lasami wraz z licznie występującymi jeziorami rynnowymi.

Pod względem typów krajobrazu, w gminie można wydzielić krajobraz glacjalny (część zach. i mniejsza wsch.) oraz fluwioglacjalny, rozciągający się na osi północ-południe, określany jako krajobraz jezierny. Dla tego typu krajobrazu charakterystyczne są liczne wytopiska, dolinki erozyjne oraz nierównomierna akumulacja utworów polodowcowych. Strefą kontaktową obu typów krajobrazu są wysokie zbocza i skarpy.

Postoje lodowców zlodowacenia środkowopolskiego i bałtyckiego pozostawiły osady w postaci glin zwałowych, piasków ze żwirem i żwirów. Miąższość glin morenowych sięga od kilku do kilkunastu metrów, a utwory najmłodsze - holoceńskie, wypełniają dna rynien jeziornych w postaci piasków, żwirów, torfów i sporadycznie piasków wydmowych.

Obszar gminy, z rzeką Gąsawką, jako osią hydrograficzną, zaliczony został do zlewni rzeki Warty (II rzędu), w którym są zlewnie niższego rzędu: 

• zlewnie IV rzędu Gąsawki i Strugi Foluskiej (dopływy Noteci)
• zlewnia III rzędu Wełny (płd.-zach. część gminy)
• zlewnia V rzędu Panny (płd.-wsch. część gminy)

Tab. Wykaz ważniejszych jezior w gminie Gąsawa

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych WIOŚ.

Poza wymienionymi w tabeli jeziorami, występuje szereg jezior o niewielkich powierzchniach, często bez nazwy. Wskaźnik jeziorności w gminie wynosi 3,4 %, a gmina sytuowana jest w przedziale obszarów o małej zasobności w wody powierzchniowe.

Wody podziemne, które są eksploatowane, znajdują się w utworach trzeciorzędowych i czwartorzędowych. Wody trzeciorzędowe, z uwagi na głębokość zalegania i warstwę ochronną nadkładu, są dobre pod względem czystości i jakości Zaliczane są do obszaru wysokiej ochrony (OWO) i eksploatowane szczególnie tam, gdzie utwory czwartorzędowe nie posiadają przewarstwień wodonośnych. Wody czwartorzędowe, zalegające znacznie płycej, narażone są na infiltracje zanieczyszczeń, stąd pobory wód winny być kontrolowane pod względem czystości.

Poziom wód gruntowych jest stosunkowo płytki, uzależniony od geomorfologii terenu. Wody te, z uwagi na zaleganie pod warstwami przepuszczalnymi, nie mogą stanowić źródeł zaopatrzenia w wodę pitną.

W obrębie zboczy dolin występują wody gruntowe, które w formie wysięków i wypływów, zasilają lokalne zagłębienia bezodpływowe lub drobne cieki.

Inwentaryzacja złóż surowców naturalnych na obszarze gminy wykazała, że do eksploatacji i to wyłącznie na potrzeby lokalne, nadają się złoża piasków i żwirów. Występują one w rejonie Komratowa, Oćwieki, Nowej Wsi, Drewna, a eksploatowane w sąsiedztwie Annowa
(w oparciu o koncesję).

Ogólny wskaźnik jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej jest stosunkowo wysoki, wynoszący 72,4 (skala 100 punktowa ) co pozwala na określenie gleb, jako dobre. (Monitoring regionalny prowadzony przez Okręgową Stację Chemiczno Rolniczą w Bydgoszczy). Wartość gleb wynika z rodzaju podłoża, na którym zostały utworzone. Przeważają gliny, gliny lekkie i średnie,  przechodzące miejscami w piaski naglinowe lub piaski słabo gliniaste. Typologicznie są to gleby brunatne i płowe. Gleby organiczne związane są z dolinami cieków i zagłębieniami bezodpływowymi. Wartość rolnicza gleb w dużej mierze zależna jest od stosunków wodnych (melioracje) oraz od kultury rolnej.
Największą powierzchnię gruntów ornych zajmują gleby zaliczane do III i IV klasy bonitacyjnej (odpowiednio 38,4 % i 34,0 % ), gleb I klasy jest zaledwie 9 ha. Gleby najsłabsze V i VI klasy występują we wschodniej części gminy, w zachodniej tylko sporadycznie. Łąki i pastwiska zlokalizowane są na gruntach klasy IV i V, a część z nich stanowi grunty organiczne.